Je beslist vandaag wie je woning mag verkopen, je vermogen mag beheren of je aandelen mag vertegenwoordigen als je dat later zelf niet meer kan. Dat is in essentie wat een zorgvolmacht mogelijk maakt. Voor ondernemers gaat dat verder dan het beheer van een bankrekening. Ook de continuïteit van je vennootschap en je successieplanning verdienen aandacht.
Een ongeval, ziekte of dementie kan ervoor zorgen dat je op een bepaald moment niet meer in staat bent om zelf bepaalde beslissingen te nemen. Juridisch spreken we dan van wilsonbekwaamheid.
Met een zorgvolmacht bepaal je vooraf wie in zo’n situatie bepaalde handelingen in jouw naam mag stellen. Die persoon noemen we de lasthebber. Je bepaalt zelf welke bevoegdheden je geeft en onder welke voorwaarden.
Je kan één persoon aanduiden, maar evengoed meerdere personen. Hun bevoegdheden kunnen bovendien verschillen. Zo kan één lasthebber instaan voor het dagelijkse financiële beheer, terwijl voor de verkoop van vastgoed of een schenking de tussenkomst van meerdere lasthebbers nodig is.
Zonder zorgvolmacht kan een gerechtelijke beschermingsmaatregel nodig zijn wanneer je zelf je belangen niet meer kan behartigen. De vrederechter kan dan een bewindvoerder aanstellen. Met een geregistreerde zorgvolmacht heb je vooraf zelf veel meer bepaald wie welke beslissingen mag nemen. Een zorgvolmacht sluit een later bewind echter niet volledig uit. De vrederechter kan nog tussenkomen wanneer de bescherming onvoldoende blijkt of wanneer er problemen ontstaan.
Een zorgvolmacht kan zowel betrekking hebben op je vermogen als op bepaalde beslissingen over je persoon.
Je kan bijvoorbeeld bepalen wie:
Je hoeft daarbij niet noodzakelijk dezelfde bevoegdheden aan één persoon toe te kennen. Net bij een groter vermogen kan het interessant zijn om een onderscheid te maken tussen het dagelijkse beheer en belangrijke beslissingen.
Een zorgvolmacht hoeft niet uitsluitend over geld te gaan. Je kan ook wensen opnemen over je persoonlijke zorg. Denk bijvoorbeeld aan de keuze van een woonzorgcentrum, het organiseren van thuiszorg of het uitoefenen van bepaalde patiëntenrechten.
Niet alles kan via een zorgvolmacht worden geregeld. Hoogstpersoonlijke handelingen kan iemand anders niet in jouw plaats stellen. Denk bijvoorbeeld aan het opmaken of herroepen van een testament, huwen of scheiden. Voor bepaalde keuzes rond het levenseinde bestaan afzonderlijke wilsverklaringen. Een zorgvolmacht vervangt die documenten dus niet.
Vanuit financieel en fiscaal oogpunt wordt de zorgvolmacht vooral interessant wanneer er al een vermogens- of successieplanning bestaat.
Stel bijvoorbeeld dat je vandaag bewust beslist om op een later moment een deel van je vermogen aan je kinderen te schenken. Wanneer je tegen dan wilsonbekwaam bent geworden, kan je die schenking zelf niet meer uitvoeren.
Een goed opgestelde zorgvolmacht kan voorzien dat een lasthebber onder vooraf bepaalde voorwaarden bepaalde schenkingen in jouw naam mag uitvoeren. Zo hoeft een bestaande planning niet noodzakelijk stil te vallen wanneer je zelf niet meer kan handelen. Een schenking moet daarvoor wel voldoende duidelijk in de zorgvolmacht zijn omschreven. Bij mogelijke belangenconflicten kan bovendien een afzonderlijke lasthebber nodig zijn.
Dat betekent niet dat een zorgvolmacht op zichzelf een fiscale planning vormt. Ze is eerder een instrument waarmee je ervoor kan zorgen dat bepaalde vooraf uitgedachte keuzes later nog uitgevoerd kunnen worden.
Bij een bedrijfsleider is het privévermogen maar één deel van het verhaal. Wat gebeurt er met je vennootschap wanneer je morgen langdurig in coma ligt of door ziekte niet meer zelf kan handelen? Dat wordt vooral belangrijk wanneer je zowel meerderheidsaandeelhouder als bestuurder bent. Een zorgvolmacht kan daarbij helpen, maar lost niet automatisch alles op.
Als aandeelhouder bezit je aandelen en oefen je de daaraan verbonden rechten uit. Als bestuurder neem je beslissingen voor de vennootschap. Dat onderscheid is belangrijk.
Een zorgvolmacht kan betrekking hebben op je aandelen en de uitoefening van aandeelhoudersrechten. Een bestuursmandaat is daarentegen persoonlijk. Je lasthebber wordt door de zorgvolmacht dus niet automatisch bestuurder en kan niet zomaar alle bestuursbeslissingen in jouw plaats nemen.
Je bezit alle aandelen van je BV en bent ook de enige bestuurder. Na een ongeval ben je gedurende langere tijd wilsonbekwaam. Je zorgvolmacht bepaalt dat je partner je aandeelhoudersrechten mag uitoefenen.
Je partner wordt daardoor niet automatisch bestuurder. De zorgvolmacht moet samen met de statuten bekeken worden om te bepalen hoe de continuïteit van het bestuur kan worden verzekerd. Dat is precies waarom een zorgvolmacht voor ondernemers niet los mag worden bekeken van de statuten van de vennootschap.
Ook daar denk je best vooraf over na. Wanneer je lasthebber de bevoegdheid krijgt om je aandelen te verkopen, kan je daar voorwaarden aan verbinden. Je kan bijvoorbeeld bepalen dat vooraf een onafhankelijke waardering moet gebeuren of dat voor een verkoop de instemming van meerdere lasthebbers vereist is.
Dat lijkt misschien overdreven zolang alles goed gaat. Maar het gaat mogelijk over een onderneming die je jarenlang hebt opgebouwd. Een duidelijke regeling verkleint de kans dat je lasthebber later moeilijke beslissingen moet nemen zonder te weten wat jij zelf gewild zou hebben.
Je hoeft niet noodzakelijk te wachten tot je wilsonbekwaam bent. Je kan bepalen dat bepaalde bevoegdheden onmiddellijk ingaan. Andere bevoegdheden kunnen pas worden geactiveerd wanneer je niet meer in staat bent om zelf te handelen.
Wanneer de volmacht pas bij wilsonbekwaamheid in werking treedt, moet duidelijk zijn hoe die wilsonbekwaamheid wordt vastgesteld. Vaak wordt voorzien dat één of meerdere artsen dit beoordelen. Dat voorkomt discussie op een moment waarop snelle beslissingen misschien noodzakelijk zijn.
Een zorgvolmacht die moet blijven werken wanneer je wilsonbekwaam wordt, moet worden geregistreerd in het Centraal Register van Lastgevingsovereenkomsten (CRL). Zonder die registratie kan de volmacht niet als buitengerechtelijke bescherming blijven doorwerken nadat je wilsonbekwaam bent geworden.
Je kan een zorgvolmacht onderhands opstellen of via een notaris. Een notariële akte is evenwel noodzakelijk wanneer de volmacht betrekking heeft op handelingen waarvoor zelf een notariële tussenkomst vereist is, zoals bepaalde schenkingen of de verkoop van onroerend goed.
Een zorgvolmacht kan alleen worden opgesteld wanneer je nog wilsbekwaam bent. Je moet dus begrijpen welke bevoegdheden je geeft en wat daarvan de gevolgen zijn. Zolang je wilsbekwaam bent, kan je de zorgvolmacht ook nog aanpassen of herroepen.
Dat maakt timing belangrijk. Een zorgvolmacht is daarom niet alleen iets om over na te denken wanneer iemand ouder wordt of gezondheidsproblemen krijgt. Ook een ongeval kan ervoor zorgen dat je plots niet meer zelf kan handelen.
Voor een ondernemer kan de impact daarvan bovendien verder gaan dan de privésituatie. Ook werknemers, klanten, mede-aandeelhouders en de dagelijkse werking van de onderneming kunnen ermee geconfronteerd worden.
Een zorgvolmacht kan zeer ruime bevoegdheden bevatten. Vertrouwen is daarom essentieel.
Je kan bovendien verschillende waarborgen inbouwen. Denk bijvoorbeeld aan:
Zo hoeft de keuze niet noodzakelijk te zijn tussen één persoon onbeperkte vrijheid geven of helemaal niets regelen.
Vandaag ben je vrij ruim in de keuze van je lasthebber. Dat kan bijvoorbeeld je partner, een familielid, een vriend of een externe vertrouwenspersoon zijn. Er gelden wel enkele wettelijke uitsluitingen, maar er bestaat vandaag nog geen algemeen onderscheid tussen familiale en professionele lasthebbers.
Uiterlijk vanaf 1 september 2027 veranderen die regels. Vanaf dan zal een lasthebber binnen één van de wettelijk bepaalde categorieën moeten vallen. In grote lijnen wordt een onderscheid gemaakt tussen personen uit je familiale of nauwe persoonlijke omgeving en professionele lasthebbers.
De eerste groep is ruimer dan alleen familie. Naast bijvoorbeeld je partner, ouders, kinderen of andere naaste familieleden kan ook iemand met wie je een nauwe persoonlijke band hebt hieronder vallen. Ook iemand die instaat voor je dagelijkse zorg of begeleiding kan in aanmerking komen. Deze personen moeten niet in het register van professionele bewindvoerders worden opgenomen.
Voor personen die professioneel als lasthebber optreden, gelden strengere voorwaarden. Zij zullen uiteindelijk opgenomen moeten zijn in het nationale register van professionele bewindvoerders en aan onder meer opleidingsvoorwaarden moeten voldoen. Voor bestaande professionals is daarbij een overgangsregeling voorzien.
De nieuwe regels gelden niet alleen voor zorgvolmachten die na de inwerktreding worden opgesteld. Ook lasthebbers die voordien al werden aangeduid, zullen aan de nieuwe voorwaarden moeten voldoen.
Heb je bijvoorbeeld je partner, een kind of een andere persoon met wie je een duidelijke nauwe persoonlijke band hebt aangeduid, dan zal er in principe weinig veranderen.
Heb je daarentegen iemand buiten je familie aangeduid, dan moet worden nagegaan in welke categorie die persoon valt. Is er een voldoende nauwe persoonlijke band, dan kan die persoon ook onder de nieuwe regeling lasthebber blijven. Gaat het om iemand die uitsluitend vanuit een professionele rol werd aangeduid, dan zal die persoon aan de voorwaarden voor professionele lasthebbers moeten voldoen.
Je hebt enkele jaren geleden een externe vertrouwenspersoon aangeduid om je vermogen te beheren wanneer je dat zelf niet meer kan. Zodra de nieuwe regels gelden, moet worden nagegaan waarom die persoon werd aangeduid. Bestaat er tussen jullie een voldoende nauwe persoonlijke band, dan kan die persoon onder de familiale categorie vallen. Werd hij of zij uitsluitend vanuit een professionele hoedanigheid gekozen, dan gelden de voorwaarden voor professionele lasthebbers.
Heb je vandaag al een zorgvolmacht waarin iemand buiten je naaste familie als lasthebber is aangeduid, dan is het daarom verstandig om vóór de inwerkingtreding van de nieuwe regels na te gaan of de regeling kan blijven functioneren zoals bedoeld.
Een zorgvolmacht is zeker niet alleen interessant voor oudere personen. Ze verdient volgens ons bijzondere aandacht wanneer je:
Voor ondernemers komt daar nog een extra aandachtspunt bij: bekijk de zorgvolmacht samen met de statuten en de structuur van je vennootschap. Een uitstekende zorgvolmacht lost weinig op wanneer de onderneming bij de wilsonbekwaamheid van haar enige bestuurder alsnog bestuurlijk geblokkeerd raakt.
Een zorgvolmacht zien we niet als een document dat je enkel opstelt voor het geval je later zorgbehoevend wordt. Voor ondernemers maakt ze deel uit van een bredere voorbereiding op onverwachte gebeurtenissen.
Vanuit accountancy-oogpunt kijken we daarbij vooral naar het vermogen, de aandelen, de bestaande successieplanning en de continuïteit van de onderneming. De juridische uitwerking gebeurt vervolgens samen met de notaris of andere juridische adviseur.
De belangrijkste vraag is uiteindelijk eenvoudig: als je morgen zelf tijdelijk of definitief geen beslissingen meer kan nemen, kan alles wat belangrijk is dan nog verder? Wie die vraag vandaag beantwoordt, laat later veel minder aan het toeval over.
We denken graag mee.
Dit artikel is louter informatief en vormt geen fiscaal of juridisch advies. De exacte impact hangt af van je persoonlijke situatie. Raadpleeg steeds een adviseur.
Auteur: Justine D’Hollander
Een zorgvolmacht is voor ondernemers meer dan een regeling voor het geval je later zorgbehoevend wordt. Wij vinden het belangrijk om tijdig stil te staan bij de bescherming van je vermogen, de uitvoering van je successieplanning en de continuïteit van je onderneming, zodat onverwachte gebeurtenissen zo weinig mogelijk impact hebben.
